Stand: 19.10.2021

Een discussie met thema: Leder harden met wax en olie.

Vertaling uit het amerikaanse.

<Pesch> Uit eigen ervaring is vastgesteld dat 200° veel te heet is om leder met wax te harden. Normaliter smelt ik wax au bain marie, daarna het leder naar het wateringsprincipe vormen, en, nadat het gedroogd is in de wax dopen. Veel warmte is niet bevorderlijk, net genoeg om de wax vloeibaar te houden. Als het bekken te klein is om het lederwerk te geheel onder te dompelen, verwarm dan het lederwerk met föhn, heteluchtpistool of in een bakoven. Bestrijk daarna het lederwerk met de vloeibare wax.

Gebruik beter geen vetleder of behandelde leders. Als u leder verharden wil gebruikt u anilin of plantaardig gelooid leder. Alleen deze soorten kunnen de wax goed opnemen en harden perfect uit.

<Balderik> In mijn optiek is dat een beetje verwarrend. Een uitstekende beschrijving over de hier werkende chemie zie Ancient Skins, Parchments and Leathers bei R.Reed. De grap daarbij is; het is niet de wax die het leder verhardt, maar de warmte die nodig is om de wax te doen vloeien. Cuir Bouilli [het effect dat de ledervezels zich in 3-dimensionale structuren met elkaar verbinden], kan ook zonder wax plaatsvinden (maar wax geeft het leder een grotere dichtheid en gewicht, en maakt het leder waterafstotend). De structurele chemische veranderingen die voor het Cuir Bouilli effect verantwoordelijk zijn kunnen alleen in plantaardig gelooid leder bereikt worden. Andere ledersoorten worden welliswaar met behulp van warmte en wax een beetje harder, maar het is niet Cuir Bouilli. Aangenomen dat een verharding van leder ook zonder wax kan worden bereikt (dus alleen door uitdroging en warmte) en dat wax alleen eigenschappen teovoegt, is mijn argumentatie dat diegene die leder met wax verharden, de gewenste hardheid ook kunnen bereiken door alleen met warmte te werken, en de wax niet nodig hebben.

<Roth> Ik dacht, die verharding wordt door het indringen van de wax in de vezelstructuur veroorzaakt - zoals volgens R. Reed looistofpolymeren doen. Het is ook een kwestie van verhoudingen tussen het toegevoegde gewicht en de verkregen hardheid.

<Pesch> ... Ik heb beide methodes, koudwater/natvormen en warmwater-methodes, gebruikt om leder te vormen. Ik vind, dat door wax lederwerken ontstaan die heftige gevechten zoals bijv. in de SCA-scene weerstaan, en bijzonder hier in het vochtige klimaat in Trimaris (Florida) is de wax-methode veel beter als de andere opties.

<Balderik> Oh, het lijdt geen twijfel dat wax een grotere dichtheid en een waterafstotend effect bewerkstelligd. Mijn opmerking doelde op het feit dat het grootste aandeel van de verharding door de warmte ontstaat. De door wax verkregen hardheid die veel mensen bereiken kan ook door de warmte alleen bereikt worden, maar niet door de wax alleen. (Mensen, die waxverharder gebruiken daargelaten.) - Ik heb mijn uitrusting zonder wax verhard, maar heb pas daarna wax gebruikt om het effect te versterken.

<Roth> De reden waarom ik geloof in wax als hoofdfactor, tegen de argumenten van hitte-zwelling van collageen enz. in, is enerzijds berichtgeving dat met wax geimpregeneerd leder in de zomerhitte weer zacht wordt, en anderzijds dat wax als weekmaker ingezet werd (zoals Reed het ook beschreef). Misschien heb ik het fout, het is enkel een mening.

<Balderik> Het Cuir Bouilli effect (lees verharden door warmte) is, voorzover ik weet, onomkeerbaar. Het weekworden in de zon is het verlies van de door de wax verkregen hardheid. In geval dat de verweking aanzienlijk is, zou ik aannemen dat er weinig warmte is gebruikt bij het verharden. Mijn uitrusting verweekt amper in de zon. Bij gelegenheden waarbij het verweken aanzienlijk is, zou ik zeggen dat u gelijk heeft dat de wax inderdaad voor de verharding verantwoordlijk was. Mijn ondervinding is dat de toegevoegde stijfheid, dichtheid en waterafstotendheid hun waarde hebben, maar mijn leven hangt niet aan een zijden draadje zoals bij een krijger uit de middeleeuwen. Een ander punt dat in ogenschouw gnomen moet worden is de rijs van wax in de middeleeuwen. Bijenwax was vanwege de kaarsenproductie zeer gewild. Leder met wax te behandelen terwijl het net zo goed met de warmte-methode alleen verhard kon worden, kon als extravagant gezien worden. Jammer genoeg moet ik mijn onwetendheid over de marktwaarde van wax in de middeleeuwen toegeven. Misschien werden goedkopere methodes voor waterafstotendheid toegepast zoals bijv. talg, dat, geloof ik, maar een kleine inloed of de lederhardheid had

<Master Duncan Saxthorpe of Alnwick (West)> U kunt gerust de volgende methode voor lederverharding in toekomstige boeken opnemen: Gebruik een mix van 1 deel pure witte bijenwax (niet zo zoet ruikend) en 1 deel pure canubawax (graad 1 / dat echte harde spul). Ik gebruik een goedkope pan die precies op mijn pit past. Op grond van brandgevaar en ondat de waxmix zelfs van rvs-werkbladen moeilijk te verwijderen is, verplaats ik de procedure naar buiten. De mix wordt bij een middenstand zacht verwarmd, waarbij tussen pit en pan een flinke laag aluminiumfolie gelegd wordt. Zo snel de wax behoorlijk warm is (een stuk zoolleder vertoont binnen 1 minuut zeer veel gelijkverdeelde luchtbelletjes op de binnenkant) verwarm ik mijn gesneden, gekleurde en droge lederstukken voor ca. 2-4 minuten. Zoals bekend kan het lder door te veel warmet geruineerd worden, maar dit zeer zware leder schijnt meer de verdragen als 10-12ounce leder. Nou ja, zo gauw het leder volgezogen is neem ik het eruit - met een handdoek die ik nooit meer wil zien - veeg ik het af, onder lopend water wordt het dan gevormd. Het leder fixeert zich binnen een paar minuten en is na ongeveer 12 uur geheel droog. Waxbehandeld leder gedraagt zich heel goed in de Californische hitte, met weinig verweking (circa tweemaal zo vast als eenvoudige bijenwax-uitrustingen) en kan door verwarmen in de oven opnieuw gevormd worden.

<Cliff T. Wilkey> Zoal ik het gehoord heb, werd het leder in een mal gedaan. Deze mal was van hout en betond uit 2 helften. Het voorkomen van de uitrusting was in het hout gegraveerd. Het leder werd dan in die mal geperst en deze werd met kokende bijenwax gevuld. Daarna werd het aan de kant gelegd om af te koelen.

D. Wat is het verschil van smeltpunt tussen bijenwax en parafine enz.? Zou het niet slimmer zijn een wax te nemen die een hoger smeltpunt heeft dan eentje met een lagere?

Zover ik weet smelten bijenwax en parafine behoorlijk gelijk (ook mooi vermengd, als je bijenwax rekken'* strecken*' mag). Persoonlijk heb ik niets gevonden met een toereikend hoog smeltpunt om een verweking in de zon te voorkomen (in Oklahoma), maar er bestaat een soort Crystal (Styrene) die je in hobbywinkels kan kopen - als je die met de wax versmelt verhoogd het het smeltpunt. Een goed resultaat behaald men met een 2:1 mix van parafine en bijenwax.

Jammergenoeg, des te hoger het smeltpunt des te heter moet de oven zijn, zodat het leder heet genoeg wordt om de wax op te nemen. Ik heb te veel stukken die gekrompen zijn om goede hardwax te riskeren (maar ik geloof dat het ooit eens moet proberen).

E. Is er bewijs voor gewaxt leder in de middeleeuwen? Of is het geloofwardig dat leder als uitrusting ingezet werd? Speculatie: Ik kan me voorstellen dat bij het samenbrengen van organisch materiaal met leder, bijvoorbeeld wax, dit sneller verrotten kon als het leder. men kan wel aannemen dat na 400 jaren begraven te zijn geweest de wax niet meer te herkennen is. Tot op zekere hoogte is het eigenlijk ook geloofwaardiger dat met wax geharde lederuitrustingen in geen enkele periode gedragen werden; óf omdat het te duur was en het een verkwisting geweest zou zijn, óf omdat het te moeilijk was een normale oven zodanig te temperen dat het leder niet beschadigd werd, of ook om andere redenen. Ik zou meten geloofd hebben dat de beschavingen rondom de Middellandse Zee behoorlijk veel moeilijkheden kregen door de zon, maar ik ben ingelicht door mensen die ik uitgerust heb dat de uitrustingen in de texas/oklahoma zon na een hele dag een beetje verweekten, maar ook weer snel hard werden. Bedenk je dat, voor zover ik weet, er geen bewijs is dat gewaxt leder voor iets anders dan flessen uit de Elisabeth-periode, evenals bekers, messcheden enzovoort gebruikt werd.

F. Is het mogelijk/zinvol het leder aan de binnenzijde te waxen ipv de buitenkant? Feit is dat het beter is, omdat de wax niet van buiten moet doortrekken. Ik weet niet, of de warmte de huid los zou maken of andere gekke dingen zou doen.

G. Waxen van geolied leder:

Ik heb nooit alcohol gebruikt om geolied leder te bewerken, maar ben niet verrast als overgebleven alcohol het wax verijderd (wax wordt met alchol van schoenen gehaald). Het waxen van geolied leder kan heel lelijk uitvallen, maar met geduld kan men het egaliseren (ik heb een beker die maandenlang olieachtige wax afgegeven heeft, nu is het een prima voorbeeld van gehard leder).

H. Kan ik gelooide vellen met de haren erop waxen?

Die kunnen met chroom gelloid zijn of er werden mineraalzouten gebruikt. De wax zou die verharden, maar ik heb het nog nooit geprobeerd met de beharing intact. In geval van overvloedig waxgebruik kan het zijn dat het vel waxig wordt.

Leder verharden met olie

3.Öl?

<Roth> Veel mensen geloven dat je niet in olie moet koken. Olie wordt gebruikt om leder zacht te maken, alles wat koken met olie mij gebracht heeft was een glibberig iets - beter begraven, overigens: zo wordt vlees gefrituurd.

<Balderik> Kokende olie is veel te heet. Ik heb niet eens de methode met kokend water (Reed) uitgeprobeerd, maar hij zegt dat het leder maar heel kort gedompeld mag worden (naar gelang de dikte). Het verharden kan alleen met plantaardig gelooid leder.

<Rondeau> Een waarschuwing: dompel geen leder in hete vloeistoffen zolang het leder zelf koud is. Ik heb dat eens gedaan om een deel van een Pauldrins (Schouderschild) te maken. Ik heb kunnen zien hoe het stuk gefrituurd werd, het kwam eruit als een stuk ontbijtspek. Het was niet bijzonder bruikbaar. Misschien eerst op een mal vastmaken, dan in olie koken?? Iemand een idee?

<Roth> Nu u het zegt; ik heb een flesje, dat ik vorg jaar gemaakt heb om een bepaalde reden tot aan de dop met neatsfoot olie gevuld. Ik heb het toen in eenzijkamer gezet om de olie te laten bezinken en ben het toen vergeten. na 3 maanden zomerlijk Nord-Ansteorran zon erop was het flesje hard gebakken. Ik heb een zelfde ervaring met de voorkant van een map die onder de achterruitcan mijn auto lag. Doe was ook met met neatsfoot olie behandeld.

Lijnzaadolie als afdichting

<Pesch>  Wij hebben van alle mislukte pogingen om leder in olie te koken um het te verharden gehoord. Mij is onlangs verklaard dat gekookte lijnzaadolie een afdichting is. Heeft iemand het ooit als medium uitgeprobeerd? Ik zal het nadat ik mijn huidige opdrachten afheb eens op een paar lederresten uitproberen, maar als iemand al ervaring heeft op dit gebied, ik zou het graag horen

<Balderik> Gekookt lijnzaadolie bevat betanddelen die het sneller laten drogen. Ik wet niet precies wat dat voor een uitwerking dat op leder zou kunnen hebben. Als die afdichting stijf droogt zou men problemen met scheuren kunnen krijgen. Maar ik heb leder met ongekookt lijnzaadolie behandeld. Omdat het bij een lagere temperatuur oxideert heb ik een snellere vergeling dna met neatsfootolie gekregen. Het eindresultaat is een gedeeltelijke olie-looiing. Ik ben niet zeker hoe het langetermijn resultaat zal zijn, daar het leder dat ik behendeld heb een aniline gelooid rendiervel was, dat ik als eerst uitrusting voormezelf gemaakt heb (kandidaat voor de afschrikwekkendste uitrusting aller tijden, van zien zowel als van ruiken). Ik heb het al lang niet meer gebruikt, het leder valt langaam uit elkaar. Niet zeker of het vanwege de lijnzaadolie is of vanwege de looiing of door het doorzweten en weer opdrogen was. Ik schenk delen aan mensen die aas voor vliegvissen maken.

<Roth> Ik heb het niet gewaagd om dat lijnzaadolie, naar men mij vertelde, behoorlijk explosief ontvlambaar is.

<Pesch>Klopt, de goedkopere middelen hebben bestanddelen (zonder de verpakking te lezen: alcohol en spiritus) om het sneller te laten drogen. Gebasseerd op Cenninis The Craftmans Handbook, Theophilus’On Divers Arts and Alessio Piemonteses The Secrets of Alexis of Piemont en hun aanwijzingen voor de bereiding van een afdichting uit kokende lijnzaadolie, beide methodes met en zonder toevoeging van hars, kan functioneren als je met de ingredienten begint en later het leder erbij haalt. De discussie Cenninis, olie door zoninwerking van het leder te koken komt mij niet geloofwaardig voor, watnt wat kan het voordeel zijn om leder met olie te behandelen en door langzame hitte (zon of oven) te laten indrogen? Ik geloof dat ik maar eens een blikje moet kopen om daarmee te experimenten…. beter buiten op een kookplat of op een propaanpit, alle middeleeuwen-schrijvers berichten over de ontvlambaarheid van het spul. Wat de stijfheid aangaat heb ik normale olie-afdichting bij een paar projecten gebruikt en et gaf goede flexibele resultaten. Ik hoop dat lijnzaadolie ook zo reageert.


Opmerkingen van de vertaler:
Een paar interessante meningen. persoonlijk ben ik geheel tevreden met de koud-, warmwater methode voor vervorming en verharding. Wax zet ik als reinigingsmiddel in of voor waterafstotendheid. De mensen die mijn uitrustingen ontvangen worden op volgende wijze ingelicht: Een uitrusting moeten, om de lichaamsvorm aan te nemen, doorweekt worden en tot het droog is gedragen worden. Ik geef toe, aangenaam is anders, maar het functioneert. Wax als hardmaker is ook, zoals ik geinformeerd ben, alleen voor kleinere zaken inzetbaar, zeg flesjes, tasjes, bekers en scheden. Het ledermuseum in Offenbach is ook zeer informatief als het gaat om waxverharding van leder.
Balderik van bovenstaande gedachtenwisseling schijnt volledig geinformeerd te zijn. Cliff Wilkey vertelt over de houtvormen methode die me ook bekend is, maar dan met heet water ipv wax.
Er is geen bewijs voor uitrustingen van gehard leder uitgezonderd de Lorikons van de romeinen, wat eigenlijk een toeval was (de soldaten hadden hun vette handen na het eten aan hun uitrusting afgeveegd vanwege de waterafstotendheid alsmede om hun handen te reinigen), dus niet gepland.
Zelf een oud-soldaat, als ik aan de lange marsen denk die ik vaak gemaakt heb, te weinig gewicht meezeulen was aangenamer als te veel, ondanks de beschermingsfactor.
Veel plezier bij het lezen en vergeef me mijn fouten.

Lederhaus Giese GmbH,   Sonnenwall 69,   47051 Duisburg,   Duitsland
Tel. : +49 203 518860-0  |  E-Mail: info@Lederhaus.de  |  Internet: www.Lederhaus.de